Węgierska pomoc zbrojeniowa w wojnie polsko-bolszewickiej
2026-03-21
11 listopada 1918 r. Polska ogłosiła niepodległość. Bolszewicy pod wodzą Lenina dążyli do nawiązania bezpośredniego kontaktu z rewolucyjnymi Niemcami. W tej koncepcji miejsce znajdowała jedynie Polska zbolszewizowana.
Marszałek Józef Piłsudski proponował natomiast stworzenie federacji państw Europy Środkowo-Wschodniej niezależnych od Moskwy na obszarze dawnego imperium jagiellońskiego. Zderzenie tych dwóch koncepcji przyszłości regionu doprowadziło do konfliktu zbrojnego. Wojna polsko-bolszewicka wybuchła 14 lutego 1919 r.
Decydująca faza wojny rozegrała się od wiosny 1920 r. Armia Czerwona ruszyła w kierunku Mińska i Kijowa. Wojska polskie uprzedzając przeciwnika zajęły Kijów 6 maja. Wkrótce jednak bolszewicy wyparli Polaków z miasta i zdobyli Mińsk. Następnie kontynuowali ofensywę na zachód: 1 sierpnia zajęli Brześć, a potem Białystok.
Istnienie państwa polskiego stanęło pod znakiem zapytania. Decydująca bitwa rozegrała się pod Warszawą w dniach 14–22 sierpnia 1920 r. Wojska polskie odniosły w niej decydujące zwycięstwo. Wojna zakończyła się podpisaniem pokoju ryskiego 18 marca 1921 r.
Pomoc węgierska
Pomoc Węgier dla Polski polegała przede wszystkim na dostawach broni i amunicji. Miało to ogromne znaczenie w czasie, gdy w Europie – wskutek fali rewolucyjnej – związki zawodowe pozostające pod wpływem socjaldemokratów i komunistów (kolejarze, dokerzy) odmawiały transportu uzbrojenia przeznaczonego dla armii polskiej.
Pierwsze transporty wysłał rząd Mihálya Károlyiego już w listopadzie 1918 r. i styczniu 1919 r. dla oddziałów polskich walczących wówczas w Galicji przeciw Ukraińcom. Uzbrojenie pochodziło głównie z zapasów pozostawionych przez rozbrojone jesienią 1918 r. niemieckie oddziały dowodzone przez Augusta von Mackensena, które wracały z Rumunii.
Na mocy porozumienia podpisanego 4 marca 1919 r. między rządami Polski i Węgier Budapeszt dostarczył Polsce dodatkowo 20 milionów sztuk amunicji piechoty systemu Mannlicher, 20 tysięcy pocisków artyleryjskich oraz inny sprzęt polowy – jeszcze przed ogłoszeniem Węgierskiej Republiki Rad.
Po upadku republiki rad węgierski rząd kontynuował współpracę z Polską. Zarówno rząd Károlya Huszára, jak i rząd Simonyiego-Semadama oraz Teleki Pál – od kwietnia 1919 r. minister spraw zagranicznych, a od lipca premier – popierali orientację prorządową wobec Polski.
Decydujący transport
Najważniejszy transport z punktu widzenia wyniku wojny polsko-bolszewickiej wyruszył z Csepelu (dzielnica Budapesztu) w połowie lipca 1920 r. Pociąg dotarł do Skierniewic przez Rumunię, okrężną drogą, zahaczając także o Lwów i Kraków.
Strona węgierska wysłała 35 milionów nabojów Mausera, 10 milionów nabojów Mannlichera, 13 milionów kolejnych nabojów Mausera, 600 tysięcy magazynków Mannlichera, 240 kuchni polowych, 200 skrzyń kuchennych, 80 pieców polowych oraz 40 milionów spłonek do amunicji Mausera.
Transport szybko rozdzielono pomiędzy oddziały stacjonujące w Warszawie, a podczas bitwy warszawskiej 15 sierpnia Polacy odnieśli zwycięstwo nad Armią Czerwoną.