Legion Polski w Wiośnie Ludów 1848–1849 na Węgrzech
2026-03-19
Na kongresie wiedeńskim zwołanym w 1815 r. w celu zakończenia wojen napoleońskich utworzono Królestwo Polskie, które w ramach Imperium Rosyjskiego otrzymało znaczną autonomię.
Autonomia ta była jednak systematycznie ograniczana przez cara Mikołaja I. Gdy w 1830 r. przez Europę przetoczyła się fala rewolucyjna, także w Warszawie wybuchło powstanie przeciw carskiej samowładzy i o odzyskanie niepodległości narodowej. Po początkowych sukcesach (Ostrołęka, 1831) walka Polaków zakończyła się klęską, a car całkowicie zlikwidował odrębność Królestwa. Wielu oficerów, uciekając przed represjami, udało się na emigrację; spośród dowódców powstania polskiego liczni wzięli później udział w węgierskiej wojnie o niepodległość.
15 marca 1848 r. wybuchła rewolucja węgierska. W tym czasie na Węgrzech przebywało już kilka tysięcy młodych Polaków, którzy przedostali się tu z Galicji. Na wieść o rewolucji przybyli kolejni ochotnicy.
Józef Wysocki, który w tym samym czasie przybył do Pesztu, zamierzał zorganizować z nich samodzielne oddziały – Legion Polski. Węgierskie dowództwo przyjęło jego propozycję i zdecydowało o utworzeniu pod jego komendą odrębnego legionu polskiego.
Na początku służby na Węgrzech Wysocki posiadał stopień majora, następnie stopniowo awansował, aż w czasie wojny o niepodległość Węgier osiągnął rangę generała. Za swoje zasługi został odznaczony węgierskim powstańczym Orderem Zasługi Wojskowej II i III klasy. Początkowo legion liczył 1200 żołnierzy, cztery działa oraz dwa szwadrony ułanów. Największą liczebność osiągnął pod koniec wojny, kiedy liczył już ponad 4000 żołnierzy.
Legion Polski uczestniczył z powodzeniem we wszystkich bitwach tzw. kampanii wiosennej w kwietniu i maju 1849 r.: pod Aradem, Koszycami, Miszkolcem, w obronie Pesztu oraz w walkach nad Cisą. Polscy żołnierze wyróżnili się w wielu ciężkich starciach, m.in. pod Szolnokiem, Hatvanem, Tápióbicske, Vácem, Isaszegiem i Nagysalló. Polscy ochotnicy często podejmowali także ryzykowne i niebezpieczne zadania bojowe. Lajos Kossuth, przywódca węgierskiej walki o niepodległość, podczas przeglądu wojsk w Gödöllő oddał im hołd, zdejmując przed nimi kapelusz.
Po upadku powstania resztki legionu wraz z Wysockim schroniły się w Turcji, gdzie – podobnie jak inni powstańcy, którzy opuścili Węgry – zostali internowani. Wysocki pozostawał w internowaniu do 1851 r.
Polacy walczyli przeciw Habsburgom, a od 1849 r. także przeciw interweniującej armii rosyjskiej, nie tylko w obronie Węgier, lecz również w imię własnej walki o wolność.