Polska i Węgry: wspólna pamięć, współpraca i rozmowa o przyszłości Europy
Minister Jakub Stefaniak, sekretarz stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów oraz Jakub Wiśniewski, dyrektor Instytutu im. Wacława Felczaka, odwiedzili Budapeszt, gdzie uczestniczyli w spotkaniach poświęconych relacjom polsko-węgierskim, edukacji i współpracy w Europie Środkowej. Ważnym punktem wizyty był udział w Budapest Forum 2026 oraz uroczyste złożenie wieńca pod pomnikiem Józefa Bema.
Spotkanie z młodzieżą Szkoły Polskiej w Budapeszcie
Wizyta rozpoczęła się od spotkania w Szkole Polskiej przy Ambasadzie RP w Budapeszcie. Minister Jakub Stefaniak oraz dyrektor Instytutu im. Wacława Felczaka Jakub Wiśniewski rozmawiali z pedagogami i młodzieżą szkoły. Spotkanie było okazją do rozmowy o znaczeniu polskiej edukacji i polskiej tożsamości poza granicami kraju, a także o szczególnym miejscu, jakie relacje polsko-węgierskie zajmują w historii obu narodów.
Pamięć o wspólnej historii
Istotnym punktem programu było złożenie kwiatów przed pomnikiem Józefa Bema w Budapeszcie. W wydarzeniu uczestniczył również dyrektor Instytutu im. Wacława Felczaka Jakub Wiśniewski.
Postać generała Bema zajmuje szczególne miejsce w pamięci historycznej zarówno Polaków, jak i Węgrów. To właśnie pod jego pomnikiem rozpoczął się w październiku 1956 r. marsz węgierskich studentów, którzy wyrażali solidarność z Polską i jej dążeniami do większej wolności. W przygotowanych na Budapest Forum tezach minister Stefaniak przypomniał, że wydarzenia 1956 roku były jednym z najpiękniejszych przykładów polsko-węgierskiej solidarności: Węgrzy demonstrowali poparcie dla Polaków, a Polacy odpowiedzieli pomocą humanitarną – przekazując krew, lekarstwa, żywność i pieniądze. tezy MJS
Budapest Forum: jaka wspólna odpowiedź Europy Środkowej?
Najważniejszym punktem wizyty był udział w Budapest Forum 2026, gdzie minister Jakub Stefaniak wygłosił przemówienie otwierające dyskusję “Is There a Common Central European Response to Today’s Crises?”. Dyrektor Jakub Wiśniewski również uczestniczył w wydarzeniu.
W swoim wystąpieniu minister Stefaniak wskazywał, że Budapeszt jest szczególnie dobrym miejscem do zadawania pytania o to, czym jest dziś Europa Środkowa. Po 1989 roku państwa regionu odzyskały możliwość samodzielnego definiowania swojej przyszłości. Członkostwo w NATO i Unii Europejskiej nie było dla nich jedynie serią instytucjonalnych decyzji, lecz zwieńczeniem historycznego projektu łączącego suwerenność, bezpieczeństwo i europejską przynależność. tezy MJS tezy MJS
Jednocześnie – jak podkreślił minister – współczesna Europa Środkowa nie musi dążyć do politycznej jednomyślności. Demokracja nie oznacza braku różnic zdań, lecz zdolność do funkcjonowania w ramach wspólnych instytucji pomimo tych różnic. tezy MJS
Szczególne miejsce w wystąpieniu zajęły relacje polsko-węgierskie. Zdaniem ministra obecna sytuacja stwarza możliwość odbudowy zaufania i nadania tradycyjnej formule przyjaźni nowych, praktycznych treści. Współpraca powinna obejmować nie tylko pamięć historyczną i deklaracje polityczne, ale także bezpieczeństwo, infrastrukturę, gospodarkę, naukę, młodzież i kulturę. tezy MJS
W kontekście rosyjskiej pełnoskalowej agresji na Ukrainę minister zwrócił uwagę na rosnące znaczenie bezpieczeństwa, mobilności wojskowej, infrastruktury krytycznej, energetyki i odporności społecznej. Współpraca państw Europy Środkowej może mieć szczególne znaczenie m.in. w zakresie wspólnych zamówień obronnych, szkoleń, infrastruktury transportowej, energetycznej i cyfrowej, a także badań, nowych technologii i wymiany akademickiej. tezy MJS
Jednym z bardziej charakterystycznych akcentów wystąpienia była uwaga, że polityka zagraniczna nie zawsze musi zaczynać się od wielkich szczytów i deklaracji – czasem zaczyna się od linii kolejowej. Rozwój połączeń północ–południe, Via Carpatia czy lepsza komunikacja Warszawy z Budapesztem mogą być jednocześnie projektami gospodarczymi i elementami strategicznej odporności regionu. tezy MJS
Od wspólnej historii do wspólnej przyszłości
W finale wystąpienia minister Stefaniak wskazał trzy lekcje, które Europa Środkowa może przekazać całej Europie: wolności nie można oddać w outsourcing; suwerenność jest silniejsza, gdy państwa potrafią działać razem; a demokracja oznacza możliwość niezgadzania się bez rozpadu wspólnoty politycznej. tezy MJS
Odwołując się do Milana Kundery i jego słynnej refleksji o Europie Środkowej, minister postawił pytanie, które może być dziś ważniejsze niż pytanie o samo miejsce regionu w Europie: nie musimy już pytać, czy Europa Środkowa należy do Europy. Powinniśmy pytać, co Europa Środkowa może wnieść do Europy. tezy MJS
Wizyta w Budapeszcie połączyła zatem trzy ważne wymiary działalności Instytutu im. Wacława Felczaka: pielęgnowanie pamięci o polsko-węgierskim braterstwie, inwestowanie w relacje młodego pokolenia oraz rozmowę o przyszłości Europy Środkowej.