Jak AK języka węgierskiego uczyła, czyli historie wojenne

Przepaść językowa między Polakami i Węgrami jest ogromna. Nasze języki pochodzą z bardzo różnych grup językowych i porozumienie się bez znajomości języka bratanków jest praktycznie niemożliwe, jeśli nie zna się języka drugiego narodu. Próby przełamania tej przeszkody miały bardzo ciekawy charakter podczas II wojny światowej, gdy w Polsce przebywały oddziały węgierskich honwedów. Armia Krajowa wydała w 1943 roku ulotki  na potrzeby kontaktów z węgierskimi żołnierzami, dezerterującymi lub po prostu wycofującymi się ze wschodniego frontu. 

Przedstawiamy zdjęcia tych ulotek wraz z ich transkrypcją. Jest to ciekawy materiał informacyjny o Węgrzech i może być pomocny w poznaniu podstawowych zwrotów językowych. 

wegierski-ak2a.jpg

Kim są Węgrzy 

W ciągu niemal tysiącletniego współżycia sąsiedzkiego między Polską a Węgrami nie było między nimi poważniejszych zatargów zbrojnych. Przeciwnie, wspólnie broniliśmy się przed obcymi najazdami, zagrażającymi naszej kulturze i niepodległości. W walkach z carską Rosją o niepodległość 1831 [1931 w oryginale] i 1863 r. Węgrzy pomagali nam czynnie i materialnie, a wielu naszych żołnierzy oddało życie za niepodległość węgierską w 1849 r. w walce z Austrią.

W ostatniej wojnie Węgrzy przyjęli gościnnie naszych uchodźców cywilnych i wojskowych, dotychczas dbają o ich potrzeby materialne i duchowe. Chętnym umożliwiają przejście do wojsk polskich we Francji i Anglii. Jednocześnie Niemcom odmówili wydania pozostałych oficerów, internowanych w obozach.

Pod naciskiem niemieckim weszły Węgry w 1941 r. do wojny po stronie państw Osi. Fakt ten postawił je w obozach naszych wrogów, ale nie przeciw nam. Uczynił to poprzedni rząd, ulegając argumentom niemieckim, że Rosja sowiecka zagraża także niepodległości Węgier. Od tej pory zaczęły się trudności materialne na Węgrzech: zwiększone podatki, ograniczenia w spożyciu, trudności w zaopatrzeniu itp. Toteż ludność nie ukrywa swej niechęci i nieraz jawnie buntuje się przeciw niepotrzebnej wojnie. Rząd Kallaya starał się od początku zmniejszyć efektywny udział wojsk węgierskich na froncie: opóźniał mobilizację, rzekomo z powodu braku wyszkolonych rezerw lub niedostatecznej ilości sprzętu wojennego. W rezultacie tylko jedna armia węgierska była przez pewien czas w boju, ale zdziesiątkowana w ciężkich walkach odwrotowych na odcinku Woroneża w zimie 1942-43 r. została wycofana do kraju. Dziś wojsk węgierskich na froncie wschodnim jest niedużo i przeważnie pełnią one służbę na tyłach, strzegąc dróg zaopatrzeniowych.

Węgrzy przygotowują się usilnie do obrony własnych granic przed każdą możliwą napaścią. Rząd Kallaya zerwał z błędną polityką 1941 r. i niełatwo da się wciągnąć do walki za obcą sprawę. Nie zgodził się więc na obsadzenie wyznaczonego Węgrom przez Niemców do obrony odcinka na Bałkanach po odpadnięciu Włoch. Obecnie Niemcy przystąpili do okupacji Węgier.

W stosunkach wewnętrznych udaremniona została w początkach próba zamachu stanu ze strony węgierskich narodowych socjalistów, popieranych z Berlina. W polityce węgierskiej rząd utrzymał inicjatywę w swych rękach i usunął w porę niebezpieczeństwo, ku niechęci Niemców, którzy chcieliby widzieć na Węgrzech rząd całkowicie im uległy. (taki jak w Rumunii). 

Przemówienia programowe premiera Kallaya lub wystąpienia prymasa Serediego i innych czołowych polityków potępiały wielokrotnie hitleryzm jako przeciwny pojęciom praw i idei wolności.

W stosunku do sąsiadów Węgrzy pragną zbliżenia i pojednania. Zainteresowani w utrzymaniu obecnego stanu posiadania popierają niepodległościowe dążenia Słowaków i Chorwatów, przeciwnych odbudowie Czechosłowacji i Jugosławii. Sugerując Słowakom niebezpieczeństwo, wynikające z hegemonii Czech, chcą ich związać bliżej ze sobą w imię interesów wszystkich narodów w basenie naddunajskim, pod przewodnictwem narodu węgierskiego (idea korony św. Stefana), gotowi nawet do pewnych ustępstw terytorialnych na rzecz obecnych państw słowackich. Toż samo w stosunku do Chorwatów – wysuwają widmo odwetu serbskiego. Jedynie zdecydowanie wrogie nastawienie ma miejsce wobec Rumunów, do których mają pretensje o pozostałą część Siedmiogrodu. Cale społeczeństwo węgierskie popiera politykę rewindykacyjną rządu w tym kierunku, gotowe do poniesienia wszelkich poświęceń i ofiar, byle ten cel osiągnąć.

Ogólnie rzec można, że Węgrzy zmuszeni do udziału w wojnie ograniczają go do minimum. Szerokie masy społeczeństwa sympatyzują z Aliantami, z którymi przywódcy opozycji liberalnej są we współpracy (Eekhardt, Karolyi – na emigracji). W wojsku węgierskim, dzielnym i dobrze wyszkolonym, przeważa niechęć do Niemców, którzy traktują Węgrów po macoszemu. Do Polaków usposobieni życzliwie, niejednokrotnie brali ludność polską w obronę przed znęcającą się policją niemiecką, lub strażą kolejową.

wegierski-ak1a.jpg

Jak porozumieć się z Węgrami

Tekst polski.

Pisownia węgierska.

Wymowa.

Dzień dobry panu! Czy z daleka pan jedzie? Zapewne jest pan bardzo zmęczony? Czy jest pan Węgrem? Wraca pan do kraju?

Isten hozott! Messziről jön? Valószínűleg nagyon fárad? Maga magyar? Haza megy?

Iszten hozott! Messiröl jön? Walosinüleg nadjonferad? Maga madjar? Haza medj?

2. Ja jestem Polakiem. U nas wszyscy bardzo sympatyzują z Węgrami. Jesteśmy bratnimi narodami i często sobie wzajemnie pomagamy.

2. Én lengyel vagyok. Nálunk mindenki szereti a magyarokat. Testvéri nemzetek vagyunk és gyakran közösen segítünk egymásnak.

Ejn lendjel wadjok. Naalunk mindenki sereti a madjarokat. Tesztweri nemzetek wadjunk ejsz djakran közösen szegitünk edjmaasznak.

3. A może jest pan głodny po tak długiej podróży? Może coś panu ofiarować do jedzenia? Ułatwić dalszą drogę?

3. Biztosan éhes olyan hosszú út után? Szívesen megkinálom valamivel. Segítem magának a további útra.

3. Biztoszan ehesz oljan hossu ut utan? Siweszen megkinalom walamiwel. Szegitem maganak a towaabbi utra.

4. Może pan pozwoli do mojego domu ogrzać się trochę, odpocząć przed dalszą drogą? Znajdzie się pewnie i coś do jedzenia. Jest miejsce do przenocowania i odpoczynku.

4. Jöjjön az otthonomba egy kicsit megmelegíteni magát és kipihenni. Lesz is valami ennivaló és hely, ahol aludhatná.

4. Jöjjön az otthonomba edi kiczit megmelegiteni magat ejsz kipihenni. Les is walami enni walo ejsz hej, a hol aludhatna.

5. Mogę panu dostarczyć trochę chleba i słoniny lub masła. Może chce pan zjeść zupy gorącej, trochę mięsa z kartoflami albo mleka?

5. Tudok magának egy kis kenyeret, szalonnát vagy vajat kinálni. Talán akar egy meleg levest, húst krumplival vagy tejet?

5. Tudok maganak edj kisz kenjeret, salonat vadj vajat kinalni. Talan akar edj meleg leweszt, huszt krumpliwal vadj tejet?

6. Chętnie kupię u pana broń (skwipunek, naboje). A może chce pan wymienić to na chleb?

6. Szívesen venniek magától fegyvert (felszerelést, töltényt). Vagy talán kiakar cserélni a kenyerre (vajra, tejre, élelmire)?

6. Siwesen wenniek magatol fedjvert (felsereleszt, töltenyt). Wadj talan kiakar czerelni a kenierre (wajra, tejre, elelmire)?

7. Czy ten koc (buty, koń wóz, samochód, motocykl, armata, czołg) jest do sprzedania? A może do zamiany na żywność (wódkę)? Czy pańscy towarzysze nie mają czego do sprzedaży, zamiany?

7. Ez a pokroc, (cipő, ló, kocsi, autó, motocikl, agyú, tank) eladó? Vagy kicserélhető az élelmire (pálinkára)? És a maga tarsainak nincs valami eladni vagy kicserélni?

7. Ez a pokroc, (cipö, lou, koczi, auto, motocikl, adju, tank) elado? Wadj kiczerelhetö az elelmire (palinkara)? Esz a maga tarszainak nincz walami eledni wadj kiczerelni?

8. Z Rosji pan wraca? Do domu już niedaleko. Postaraj się pan dostarczyć nam bronii innych przedmiotów wojennych, a zapłacimy dobrze i dopomożemy do powrotu.

8. Oroszországból visszajön? Már a háza nem messze van. Igyekezzen behozni nekünk a fegyvert és más haditárgyakat. Mi jó kifizetünk és segiteni fogunk a hazatéréshez.

8. Orosorsagbol vissajön? Mar a haza nem messe wan. Idjekezen behozni nekünk a fedjwert esz masz hadi tardjakat. Mi jou kifizetünk esz szegiteni fogunk a hazatereszhez.

9. Do widzenia panu, życzę szczęśliwej podróży!

9. Visszontlátásra, szerencsés utát!

9. Wissontlataszra, serenczesz utat!

Akcent po węgiersku zawsze na pierwszej sylabie.