Polska solidarność i pomoc podczas rewolucji węgierskiej 1956 roku
2026-03-23
Po stłumieniu powstania w Poznaniu rozpoczęła się w Polsce odwilż polityczna, a w wyniku walk frakcyjnych w partii 20 października 1956 r. Władysław Gomułka został wybrany pierwszym sekretarzem partii.
Jego programowe przemówienie przetłumaczono na język węgierski i 23 października w całości opublikowano w dzienniku „Szabad Nép”, centralnym organie partyjnym.
Węgierska inteligencja i młodzież akademicka znajdowały się już w stanie fermentu i planowały na 23 października demonstrację. Jej końcowym punktem miał być pomnik Józefa Bema – bohatera węgierskiej wojny o niepodległość 1848–1849. W ten sposób demonstranci wyrażali solidarność z przemianami w Polsce i domagali się podobnych reform od węgierskiego kierownictwa partyjnego. W odpowiedzi częściowo spełniono ich postulaty – Imre Nagy został mianowany premierem – jednak Ernő Gerő nie zrezygnował z funkcji przywódcy partii, a do Budapesztu wezwano oddziały sowieckie w celu przywrócenia porządku.
Następnego dnia, 24 października, Gomułka zwołał wielki wiec w Warszawie, podczas którego wezwał Polaków do zakończenia strajków. Po zakończeniu zgromadzenia z kilkusettysięcznego tłumu ponad dwa tysiące osób udało się pod siedzibę partii, gdzie umieszczono plakat z napisem „Węgrzy potrzebują pomocy”. Nieopodal, na placu Trzech Krzyży przed Węgierskim Instytutem Kultury, studenci z biało-czerwonymi opaskami pełnili wartę honorową przy węgierskiej fladze z napisem „W hołdzie narodowi węgierskiemu”.
Część demonstrantów udała się pod ambasadę Węgier, aby wyrazić solidarność z narodem węgierskim. Inna grupa zgromadziła się na Starym Mieście przy kolumnie Zygmunta pod hasłem „Warszawa–Budapeszt–Belgrad”. Zgromadzenia te zostały jednak rozproszone przez Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego, milicję oraz aktyw robotniczy. Następnego dnia na Politechnice Warszawskiej odbył się wiec pięciu tysięcy studentów, którzy wysłali do Węgier list solidarnościowy z węgierską młodzieżą akademicką.
Największa demonstracja odbyła się 30 października 1956 r. w Olsztynie. Studenci zorganizowali manifestację solidarności z powstańcami węgierskimi, w której uczestniczyło około dziesięciu tysięcy osób z flagami polskimi i węgierskimi. Na placu Armii Czerwonej zerwano tablice z nazwą ulicy i przemianowano go na „Plac Powstańców Węgierskich”. Domagano się wycofania wojsk sowieckich z Węgier oraz przywrócenia suwerenności Polski i Węgier. Pojawił się także transparent z mapą Węgier i dwoma dłońmi z czerwonymi gwiazdami, z których kapała krew, z napisem „Ręce precz od Węgier”.
Pomoc
Już w pierwszych dniach rewolucji rozpoczęto zbiórki krwi i darów, a 26 października Polskie Radio ogłosiło apel o pomoc dla „bratniego narodu węgierskiego”. Od tego momentu robotnicy i studenci masowo zgłaszali się do punktów krwiodawstwa działających przez całą dobę. Łącznie krew oddało ponad 4000 obywateli Polski.
Pierwszy polski samolot z pomocą przyleciał do Budapesztu 26 października. Do 3 listopada w stolicy Węgier wylądowało piętnaście samolotów z darami. Według danych Polskiego Czerwonego Krzyża z 9 listopada w dniach rewolucji Polska przekazała Węgrom 795 litrów krwi, 415 litrów osocza, 16,5 tysiąca kilogramów preparatów krwiozastępczych, surowic, lekarstw i materiałów opatrunkowych, a także przygotowywany transport żywności o masie 24 ton. Łączna wartość pomocy wyniosła około 2 miliony dolarów amerykańskich, co zaledwie jedenaście lat po zakończeniu II wojny światowej stanowiło ogromne wsparcie społeczne. Pomoc udzielona przez społeczeństwo polskie była około dwukrotnie większa niż łączna pomoc, jaką Węgry otrzymały z innych państw świata.
Pomoc polska nie ustała nawet po sowieckiej interwencji wojskowej. Do końca stycznia 1957 r. zebrano 31 milionów złotych w dobrowolnych składkach pieniężnych oraz około 11 milionów złotych w darach rzeczowych. Zostały one dostarczone na Węgry przez Polski Czerwony Krzyż 42 ciężarówkami i 104 wagonami kolejowymi. Ponadto, na prośbę rządu Jánosa Kádára, rząd polski udzielił Węgrom bezzwrotnej pomocy towarowej o wartości 100 milionów złotych.
