Pierwszy król Węgier z dynastii Jagiellonów
2026-03-14
Panowanie dynastii Jagiellonów na Węgrzech są w opinii publicznej na ogół oceniane negatywnie. Okres ten przedstawiany jest także w podręcznikach jako czas partykularyzmu i słabnącej władzy centralnej, który w sposób niejako konieczny prowadził do klęski pod Mohaczem (1526), tureckiej okupacji oraz rozpadu Królestwa Węgier na trzy części.
Bertalan Székely: Bitwa pod Mohaczem, Wikipedia
W polskiej historiografii epoka jagiellońska jawi się natomiast jako okres pozytywny. W następstwie unii w Krewie, zawartej w 1385 r., Jadwiga, córka Ludwika Wielkiego (dla Polaków Ludwik Węgierski) – króla Węgier i Polski – poślubiła wielkiego księcia litewskiego Jagiełłę. Do małżeństwa, a zarazem do ustanowienia dynastii, doszło w 1386 r. W ten sposób powstała polsko-litewska unia personalna.
Na przełomie XV i XVI w. członkowie dynastii jagiellońskiej panowali na obszarach dzisiejszej Polski, Litwy, Białorusi, Ukrainy, Czech, Słowacji, Węgier, a także Siedmiogrodu oraz północnej części Chorwacji.
Wybór Władysława I na króla Węgier
Władysław, syn króla Polski Władysława II Jagiełły i Jadwigi, urodził się w Krakowie w 1424 r., a po śmierci ojca w 1434 r. – mając zaledwie dziesięć lat – objął tron polski jako Władysław III. Na Węgrzech w 1439 r. zmarł król Albrecht Habsburg; ponieważ jego syn, Władysław V, urodził się dopiero kilka miesięcy po śmierci ojca, rządy regencyjne sprawowała wdowa po Albrechcie, Elżbieta Luksemburska.
Jan Matejko, Chrzest Władysława III Warneńczyka1 18 lutego 1425 r.
W 1440 r. także Władysław III, król Polski, miał zaledwie 16 lat, dlatego w jego imieniu Polską kierowała rada regencyjna z biskupem krakowskim Zbigniewem Oleśnickim na czele. Polskie elity polityczne już wcześniej podejmowały jednak starania, aby – drogą małżeństw – zapewnić dynastii jagiellońskiej tron węgierski. Istniała ku temu także legitymacja dynastyczna, wywodzona od Jadwigi, córki Ludwika Węgierskiego. Dążenia te wspierała również grupa węgierskich możnowładców, która – w opozycji do Habsburgów – chętnie widziałaby panowanie Jagiellonów na Węgrzech.
Gdy Albrecht zmarł bez męskiego następcy, do Budy przybyło poselstwo polskie, które doprowadziło do wysłania delegacji węgierskiej do Krakowa. Porozumienie zostało zawarte: 8 marca 1440 r. Władysław III, król Polski, został obrany królem Węgier jako Władysław I.
Król Władysław na Węgrzech
Zanim Władysław przybył na Węgry, narodziło się dziecko Albrechta i Elżbiety – Władysław V (Pogrobowiec), którego arcybiskup ostrzyhomski koronował w Székesfehérvár. Kraj rozpadł się na dwa obozy, co uniemożliwiło Władysławowi objęcie władzy w Królestwie Węgier bez wojny domowej. Choć popierała go znaczna część elity państwa, nie dysponował Koroną św. Stefana, której Elżbieta nie chciała mu wydać. Latem 1440 r. po stronie Władysława opowiedziały się jednak stany, zaś Władysław V został pozbawiony tronu. Następnie Władysława koronowano koroną zdjętą z relikwiarza św. Stefana.
Elżbieta nie pogodziła się jednak z utratą tronu. W porozumieniu z odsuniętymi od władzy możnowładcami wynajęto czeskiego wodza najemników Jana Jiskrę, który z 5000 żołnierzy uderzył na wojska królewskie. W sporze o tron wybił się m.in. Jan Hunyadi, stojący po stronie Władysława. Po zwycięstwie Hunyadi został wojewodą siedmiogrodzkim (później regentem, a jego syn Maciej został następnie królem Węgier). U boku Władysława w kierowaniu państwem uczestniczyło również kilku polskich możnowładców.
Katastrofa warneńska
Krótkie panowanie Władysława I upłynęło pod znakiem wypraw przeciwko Turkom – także, dlatego obrano go królem. Po „długiej wyprawie” Jana Hunyadiego w 1443 r. król zawarł z sułtanem pokój na dziesięć lat, jednak w następnym roku, za zachętą papieża, złamał porozumienie.
Wyprawa zakończyła się bitwą pod Warną, w której król poległ, a Hunyadi z wielkim trudem zdołał powrócić do kraju. Pierwsze panowanie Jagiellonów na Węgrzech zakończyło się zatem tragedią.
